„Od ram do dialogu”

Konferencja stała się okazją nie tylko do wysłuchania ciekawych wystąpień, ale także nawiązania i podtrzymania istotnych relacji profesjonalnych, jakże ważnych dla naszego środowiska. Konferencja w całości była relacjonowana na YouTube. Link do tej relacji podaję na końcu sprawozdania.

Konferencję otworzyli i powitali gości dyrektor IRJP, Urszula Starakiewicz-Krawczyk, ministra Edukacji Narodowej, Barbara Nowacka oraz sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, Władysław Teofil Bartoszewski. Po powitaniach, rozpoczęła się prezentacja ram programowych nauczania języka polskiego w szkołach polonijnych na całym świecie oraz programu wspierania szkół i nauczycieli polonijnych. Wielokrotnie podkreślano jak ważnym było stworzenie ram programowych i jak wielki wpływ na to mają zarówno instytucje rządowe w Polsce, takie jak MEN, MSZ czy IRJP, a także, a być może przede wszystkim ci, którzy na co dzień pracują w szkołach polonijnych.

Pierwszą część konferencji zakończyła sesja panelowa pozwalająca poznać stanowisko najróżniejszych specjalistów, którzy pracowali przy opracowaniu ram programowych. Warto w tym miejscu podkreślić, iż przekazane na konferencji Ramy Programowe to pierwszy taki dokument w historii nauczania polonijnego i jednocześnie nie ostatni. Wraz ze zmieniającą się rzeczywistością, która nas otacza, będzie on ulegał aktualizacjom. Jednocześnie cały czas akcentowano i podkreślano, iż chociaż przedstawione ramy programowe są swoistym ujednoliceniem nauczania, to nie mają one na celu ograniczyć działalności szkół czy też narzucić im „jedynego słusznego” programu, a jedynie podkreślić co jest w nim najważniejsze i stworzyć podstawy do budowy programu, jaki realizujemy w szkołach. 

Druga część konferencji została uświetniona wystąpieniami bardzo ciekawych gości. Serca wszystkich uczestników podbił Maciej Makselon, polonista, były wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, przede wszystkim jednak znany ze swojego edukacyjno-humorystycznego profilu na Instagramie, poświęconego najciekawszym aspektom języka polskiego i kreatywnemu pisaniu. W zabawny sposób opowiadał o używaniu języka polskiego – różnym w zależności od okoliczności i słuchaczy. Podkreślał też partnerstwo w nauce języka, przekonując, iż trudno jest kogoś uczyć patrząc na niego z góry. Myślę, że ta właśnie myśl przyświeca nam wszystkim uczącym dzieci polonijne – one uczą się od nas, a my od nich. 

Kolejna prelekcja, na temat dwujęzyczności, wzbudziła ogromne zainteresowanie, a także i kontrowersje. Dr. Anna Rabczuk z Uniwersytetu Warszawskiego, przedstawiła problem dwujęzyczności u dzieci. I trudno się z nią nie zgodzić, iż dwujęzyczność to większa elastyczność poznawcza. Bardzo podobało nam się zdefiniowanie dwujęzyczności jako momentu, kiedy dzieci mówią na głos, to co wcześniej istniało w ich głowach jako szept. Jednakże podawane przez prelegentkę przykłady wielokrotnie pokazywały, jak bardzo nasze doświadczenia z uczenia dzieci dwujęzycznych różnią się od zaprezentowanych teorii i wywoływały głośne komentarze wśród słuchaczy i słuchaczek na sali, nie do końca zgadzających się z mówczynią. Musimy bowiem pamiętać, że i dwujęzyczność ma wiele oblicz – czym innym jest ona w krajach popierających różnorodność kulturową i narodową, jak choćby Stany Zjednoczone czy Kanada, ale oddalonych od Polski, co ma istotny wpływ na częstotliwość wizyt w Polsce, czym innym w krajach popierających różnorodność kulturową i narodową, jak choćby Wielka Brytania czy Irlandia, i znajdujących się relatywnie blisko Polski, co sprzyja spędzaniu czasu w Polsce i kontaktom z rodziną czy przyjaciółmi, a więc i ze zmieniającym się językiem polskim, a czym innym w krajach, w których nauczanie języka polskiego utrudniają władze lokalne, jak choćby na Litwie, co wpływa również i na tak podstawowe sprawy, jak dostęp do nauki czy książek i podręczników. Ponadto, ogromne znaczenie w kształtowaniu dwujęzyczności ma rodzina dzieci i fakt czy w domach mówi się po polsku lub w kilku różnych językach, a także wiek dzieci, długość pobytu w kraju (od urodzenia lub krócej) i wiele, wiele innych czynników. Nieformalne rozmowy w czasie przerw czy też w kuluarach często poruszały ten temat i pozwalały dzielić się doświadczeniami z nauczycielkami z innych krajów. 

Ostatnia sesja konferencji stała się okazją do prezentacji materiałów wspomagających nauczanie języka polskiego, które już są bądź też wkrótce będą dostępne dla nauczycieli, a także cyklu podcastów Z polskim akcentem przy kawie przygotowywanych przez Polskie Radio dla Zagranicy. Jest to cykl rozmów z niezwykłymi Polakami, których polskie pochodzenie i dwujęzyczność znacząco przyczyniły się do odnoszonych przez nich sukcesów zawodowych, a często i do promowania Polski, Polaków i polskości na całym świecie. Zaprezentowane materiały i inicjatywy powstały i są kontynuowane dzięki wsparciu finansowemu jakie w ostatnich latach zapewnia Instytut Rozwoju Języka Polskiego.

Konferencję podsumowała i zakończyła dyrektor IRJP, Urszula Starakiewicz-Krawczyk, przedstawiając plany Instytutu, które będą realizowane w 2026, a także odpowiadała na pytania dotyczące dofinansowania, rozliczeń i oferentów z jakich korzystają otrzymujący dofinansowanie. 

Niewątpliwie najbardziej wyczekiwaną i wzruszającą chwilą tego dnia i konferencji była gala wręczenia stypendiów uznaniowych laureatkom i laureatom z kilkudziesięciu krajów. Z wielką satysfakcją odnotowujemy fakt, że wśród dziesięciu laureatek ze Stanów Zjednoczonych, trzy pochodzą z Zachodniego Wybrzeża. Są to Renata Dajnowska, prezeska Forum , wieloletnia dyrektorka i nauczycielka szkoły w Portland oraz inicjatorka i koordynatorka międzynarodowego konkursu Polonijny Rodzic na 6, Anna Cholewinska, założycielka i wieloletnia dyrektorka i nauczycielka Szkoły Polskiej im. ks. Twardowskiego w Bellevue, WA, a wcześniej również nauczycielka i dyrektorka Szkoły Polskiej im. Juliusza Słowackiego w Seattle. Uhonorowana została również Magdalena Leszowski, ze szkoły polskiej w Walnut Creek w CA, która nie była obecna na gali. 

Nagrody wręczała dyrektor IRJP, Urszula Starakiewicz-Krawczyk i posłanka Kinga Gajewska, przewodnicząca sejmowej Podkomisji stałej do spraw kształcenia Polaków mieszkających za granicą, zastępczyni przewodniczącego Komisji Edukacji i Nauki oraz członkini Komisji Łączności z Polakami za Granicą, a także członkini Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży. 

Wyróżnienie Renaty, Ani i Magdy jest ogromnym sukcesem, a także docenieniem istnienia i działalności szkół na Zachodnim Wybrzeżu. Przez całą konferencję wraz z Renatą przypominałyśmy niemal na każdym kroku, iż edukacja polonijna w Stanach Zjednoczonych to nie tylko ogromne ośrodki takie jak Chicago i Nowy Jork. To również ogromna praca i wysiłek jaki wkładamy tworząc szkoły na Zachodnim Wybrzeżu. Niektóre z nich mają wieloletnią tradycję – jak choćby szkoła w Walnut Creek wkrótce świętująca swoje 60-lecie pracy czy szkoły takie jak w Denver, Portland czy Bellevue, które w 2025 obchodziły okrągłe rocznice swojego istnienia. Co ciekawe, nawet nasze koleżanki z polonijnych organizacji nauczycielskich Wschodniego Wybrzeża Stanów Zjednoczonych zapominają o tym, jak ogromne odległości nas dzielą na Zachodnim Wybrzeżu i jak bardzo nasza szkolna społeczność jest rozproszona i różnorodna pod względem doświadczeń i oferowanej nauki w szkołach. 

Stąd też, dla nas obu, uczestnictwo w konferencji stało się okazją do przypominania o specyfice naszej sytuacji niemal wszystkim – od ministry Barbary Nowackiej, przez dyrektor Urszulę Starakiewicz-Krawczyk, a skończywszy na kolegach i koleżankach po fachu z najróżniejszych miejsc. Udało się nam również zainteresować naszymi problemami Polskie Radio dla Zagranicy, którego dziennikarkom udzieliłyśmy wspólnego wywiadu. Właśnie te inicjatywy podjęte przez nas były największym sukcesem i mamy ogromną nadzieję, że zdołałyśmy uświadomić innym, że szkolnictwo polonijne w USA nie jest jednolite, co oznacza potrzebę bardziej zindywidualizowanego podejścia i wspomagania.